پژوهش های کیفی در علوم رفتاری

پژوهش های کیفی در علوم رفتاری

تأثیر روش‌های تدریس فعال بر یادگیری دانش‌آموزان: مرور نظام‌مند بر پایه الگوی روبرتس

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی الهیات، دانشگاه فرهنگیان، پردیس علامه طباطبایی اردبیل، اردبیل، ایران.
2 گروه آموزش روان‌شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665 تهران، ایران.
3 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
4 استادیار گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665 تهران، ایران.
چکیده
زمینه: تحولات نظری اخیر در حوزه یادگیری نشان داده است که روش‌های سنتی و معلم‌محور تدریس اغلب به یادگیری سطحی، کاهش انگیزش و مشارکت محدود دانش‌آموزان منجر می‌شوند. در مقابل، روش‌های تدریس فعال به‌عنوان رویکردی یادگیرنده‌محور با تأکید بر مشارکت، تعامل و ساخت فعال دانش، مورد توجه پژوهش‌های تعلیم‌وتربیت قرار گرفته‌اند. این رویکردها با فراهم کردن فرصت‌هایی برای حل مسئله، کار گروهی و تعامل اجتماعی، زمینه تقویت تفکر انتقادی، خلاقیت و خودمدیریتی یادگیری دانش‌آموزان را فراهم می‌کنند. ازاین‌رو، بررسی پیامدها و چالش‌های اجرای این روش‌ها برای برنامه‌ریزی آموزشی مؤثر ضروری است.

هدف: پژوهش حاضر با هدف بازخوانی نظام‌مند و تحلیلی شواهد پژوهشی مرتبط با تأثیر روش‌های تدریس فعال بر یادگیری دانش‌آموزان انجام شد. این مطالعه تلاش دارد ابعاد، ویژگی‌ها، پیامدها و چالش‌های این روش‌ها را بر اساس الگوی شش‌مرحله‌ای روبرتس شناسایی و تحلیل کرده و چارچوبی جامع از مزایا و محدودیت‌های آن ارائه دهد.

روش: این پژوهش از نوع سنتزپژوهی کیفی و به روش فراترکیب است. پیکره مطالعات شامل پژوهش‌های علمی منتشرشده در بازه زمانی ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ در منابع فارسی و ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ در منابع انگلیسی بود. پس از جست‌وجوی نظام‌مند در پایگاه‌های معتبر داخلی و خارجی و اعمال معیارهای ورود و خروج، ۳۰ مطالعه واجد شرایط انتخاب شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA نسخه24 استخراج و بر اساس الگوی شش‌مرحله‌ای روبرتس تحلیل شدند تا کدها، مقوله‌ها و مضامین تحلیلی شناسایی شوند.

یافته‌ها: تحلیل داده‌ها منجر به استخراج ۶۷ کد باز، ۱۸ مقوله محوری و ۷ مضمون تحلیلی شد. نتایج نشان داد روش‌های تدریس فعال تأثیرات مثبت گسترده‌ای بر ابعاد شناختی، روان‌شناختی و اجتماعی یادگیری دارند و موجب ارتقای کیفیت یادگیری، افزایش انگیزش، خودکارآمدی، تعاملات اجتماعی و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان می‌شوند. با این حال، موانع ساختاری، حرفه‌ای و اجرایی از مهم‌ترین چالش‌های اجرای مؤثر این رویکرد هستند.

نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که روش‌های تدریس فعال با افزایش مشارکت، تعامل و مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان، به یادگیری عمیق‌تر و ماندگارتر و تقویت ابعاد شناختی، روان‌شناختی و اجتماعی یادگیری منجر می‌شوند. در عین حال، اجرای مؤثر این روش‌ها با چالش‌هایی مانند آمادگی ناکافی معلمان، محدودیت امکانات آموزشی و ضعف در طراحی فعالیت‌های یادگیری مواجه است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Impact of Active Teaching Methods on Student Learning: A Systematic Review Based on the Roberts Model

نویسندگان English

Mohammad mahde kateb qoje baglo 1
Amir Reza Alimohammadi 2
Hossein Faraji 3
Elham Sharifi 4
1 Bachelor of Theology student, Farhangian University, Allameh Tabatabaei Campus of Ardabil, Ardabil, Iran.
2 Bachelor’s Degree Department of Psychology and Counseling Education, Farhangian University, P.O. Box 889-14665, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Farhangian University, Tehran, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Theology Education, Farhangian University, P.O. Box 889-14665, Tehran, Iran.
چکیده English

Background: Recent theoretical developments in the field of learning and instruction have increasingly highlighted the limitations of traditional, teacher-centered approaches. Studies indicate that one-way knowledge transmission and the passive role of students often result in superficial learning, reduced motivation, and limited participation. In response, active teaching methods have emerged as learner-centered approaches that emphasize participation, interaction, and the active construction of knowledge. By creating opportunities for experiential learning, problem solving, group collaboration, and social interaction, these methods strengthen students’ critical thinking, creativity, and self-regulated learning skills. Investigating the effects of these approaches and identifying their implementation challenges is essential for effective educational planning.

Objective: The present study aimed to conduct a systematic and analytical review of research evidence concerning the impact of active teaching methods on student learning. It sought to identify the dimensions, characteristics, outcomes, and challenges of these methods based on Roberts’ six-stage model and to provide a comprehensive framework of their strengths and limitations.

Method: This study employed a qualitative synthesis using a meta-synthesis approach. The research population included scientific studies published between 2016 and 2025 in both Persian and English sources. Following a systematic search in reputable national and international databases and the application of inclusion and exclusion criteria, 30 eligible studies were selected. Data were extracted using MAXQDA24 software and analyzed according to Roberts’ six-stage model to identify codes, categories, and analytical themes.

Findings: The analysis yielded 67 open codes, 18 axial categories, and 7 analytical themes. The results demonstrated that active teaching methods have extensive positive effects on the cognitive, psychological, and social dimensions of learning, leading to improved learning quality, increased motivation, enhanced self-efficacy, stronger social interaction, and higher academic achievement. However, structural, professional, and implementation-related barriers were identified as major challenges.

Conclusion: Active teaching methods can serve as effective alternatives to traditional approaches and promote higher-quality learning and student empowerment. Nonetheless, addressing implementation barriers and developing practical solutions are essential for fully realizing their benefits.

کلیدواژه‌ها English

Active Teaching Methods
Student Learning
Academic Achievement
Systematic Review
Roberts Model

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 10 خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 18 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 24 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 10 خرداد 1405