زمینه : در عصر تحولات شتابان فناورانه و گذار از اقتصاد صنعت‌محور به دانش‌محور، توسعه منابع انسانی خلاق و کارآفرین به موتور محرک رشد پایدار تبدیل شده است. نظام آموزش‌وپرورش، به‌ویژه نهاد تربیت معلم، نقشی محوری در تجهیز نسل آینده به شایستگی‌های مورد نیاز برای مواجهه با چالش‌های قرن بیست‌ویکم ایفا می‌کند. با وجود این ضرورت، زیست‌بوم مؤثر بر تربیت منابع انسانی کارآفرین‌محور در دانشگاه‌های تربیت معلم ایران به‌طور نظام‌مند شناسایی نشده است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر این زیست‌بوم در دانشگاه فرهنگیان انجام شد.

روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش داده بنیاد انجام شد. قلمرو پژوهش شامل خبرگان و افراد آگاه به مسائل کارآفرینی در سازمان مرکزی دانشگاه فرهنگیان بود. با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و قاعده اشباع نظری، ۱4 نفر انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA2020 و روش کدگذاری سه‌مرحله‌ای اشتراوس و کوربین (باز، محوری و انتخابی) تحلیل شدند. برای تأمین اعتبار داده‌ها، مصاحبه‌ها به‌صورت گروهی (دو مصاحبه‌گر) انجام شد و پایایی کدگذاری با استفاده از روش توافق بین کدگذاران معادل ۸۵٪ محاسبه گردید که نشان‌دهنده قابلیت اطمینان بالاست.

یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به شناسایی پنج دسته عامل اصلی منجر شد: عوامل زمینه‌ای (فرهنگی-اجتماعی، اقتصادی و نهادی)؛ عوامل علّی (راهبردهای کلان دانشگاهی، تحول برنامه‌های درسی، مدیریت کارآفرینانه و دانش سازمانی)؛ عوامل مداخله‌گر (اکوسیستم مطلوب کارآفرینی، تجارب آموزشی و موانع بازدارنده)؛ راهبردها (تأمین منابع انسانی، توسعه و بهسازی، توانمندسازی روان‌شناختی، ایجاد نگرش سیستمی و نظام انگیزشی و نگهداشت)؛ و پیامدها (در سطوح دانشگاهی و جامعه). این مؤلفه‌ها به‌طور تعاملی ساختار زیست‌بوم تربیت منابع انسانی کارآفرین‌محور را در دانشگاه فرهنگیان شکل می‌دهند.

نتیجه‌گیری: تربیت منابع انسانی کارآفرین‌محور مستلزم بازتعریف نقش دانشگاه فرهنگیان به‌عنوان نهادی کارآفرین و فراهم‌آوردن فضایی مناسب برای پرورش معلمان خلاق و نوآور است. نتایج این مطالعه راهنمایی عملی برای اصلاحات ساختاری، فرهنگی و سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد در جهت ارتقای نظام تربیت معلم کارآفرین در ایران ارائه می‌دهد.