دانشگاه بیرجند پژوهش های کیفی در علوم رفتاری 2981-0922 4 2 2026 02 20 Explaining Maternal Aggression: Modeling Causes and Strategies Using a Grounded Theory Approach تبیین پرخاشگری مادرانه: الگوسازی علل و راهبردها با رویکرد نظریه داده‌بنیاد 101 116 3844 10.22077/qrbs.2025.10566.1144 FA رضا ریحانی دکتری مشاوره، گروه مشاوره، دانشگاه شهید چمران اهواز 0009-0008-3965-266X مهدی ارخودی قلعه نوئی استادیار، گروه روان‌شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان تهران 0009-0001-0859-3117 علی اکبر سلیمانیان دانشیار، گروه مشاوره، دانشگاه بجنورد منصور سودانی استاد، گروه مشاوره، دانشگاه شهید چمران اهواز Journal Article 2025 11 24 <strong>Background</strong>: Maternal aggression towards children is a significant psychological issue with negative consequences for the child's emotional and behavioral development. However, the majority of previous research has been predominantly quantitative, paying less attention to the lived experiences and in-depth understanding of mothers regarding this behavior. This limitation has resulted in an insufficient understanding of the actual roots and contexts of this phenomenon. Accordingly, conducting in-depth qualitative research is necessary for a more comprehensive understanding of this issue.<br><strong>Aim:</strong> The present study aimed to extract a theoretical model of maternal aggression towards children and identify its related factors, processes, and consequences within the cultural context of Iran.<br><strong>Method:</strong> This qualitative study employed the grounded theory approach (Corbin & Strauss, 1998). Participants were mothers residing in Mashhad in 2024 who had lived experience relevant to the research topic. Purposive sampling continued until theoretical saturation was achieved, resulting in a total of 12 semi-structured interviews. Data analysis was conducted through open, axial, and selective coding.<br><strong>Results</strong>: The findings revealed that the core category was "Emotional Arousal: Educational-Caregiving Anger," which is shaped by five other main categories. Influential factors included "Internal-External Challenges of Constructive Interaction with the Child," "Mother's Maladaptive Internal Experiences," and "Mother's Support Networks." Strategies of maternal aggression were identified under the category "Maternal Mistreatment of the Child," and its consequences were grouped under the category "Destabilization of Individual and Family Functioning," including maternal guilt, damage to child attachment, and disruption of family atmosphere. These findings indicate a complex interaction of psychological factors, personal experiences, and environmental support in the emergence of maternal aggression.<br><strong>Conclusions</strong>: Maternal aggression is a multidimensional phenomenon that requires special attention in educational and psychological programs aimed at improving mother-child relationships. Focusing on influential factors and support networks can play a preventive role in reducing aggression and promoting children's mental health. <strong><span lang="FA">زمینه:</span></strong><span lang="FA"> پرخاشگری مادر نسبت به کودک، یکی از مسائل بنیادین در روان‌شناسی است که می‌تواند پیامدهای منفی بر رشد عاطفی و رفتاری کودک داشته باشد. با این حال، بخش عظیمی از پژوهش‌های پیشین در این حوزه عمدتاً رویکرد کمّی داشته‌اند و کمتر به تجربۀ زیستۀ مادران و درک عمیق آن‌ها از این رفتار پرداخته‌اند. این محدودیت موجب شده است شناخت ما از ریشه‌ها و زمینه‌های واقعی این پدیده همچنان ناقص باقی بماند. ازاین‌رو، انجام یک پژوهش کیفی ژرف‌نگر برای دستیابی به فهمی جامع‌تر از این مسئله، ضرورتی انکارناپذیر به نظر می‌رسد.</span><br><strong><span lang="FA">هدف: </span></strong><span lang="FA">هدف پژوهش حاضر، استخراجِ مدل نظری پرخاشگریِ مادر نسبت به کودک و شناسایی عوامل، فرآیندها و پیامدهای مرتبط با آن در بستر فرهنگی ایران است.</span><br><strong><span lang="FA">روش:</span></strong><span lang="FA"> این پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد نظریۀ داده‌بنیاد (</span><span dir="LTR">Corbin & Strauss, 1998</span><span lang="FA">) انجام شد. مشارکت‌کنندگان مادرانی بودند که در سال ۱۴۰۳ در شهر مشهد سکونت داشتند و تجربۀ زیستۀ مرتبط با موضوع پژوهش را دارا بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت و در مجموع ۱۲ مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته انجام شد. تحلیل داده‌ها از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت.</span><br><strong><span lang="FA">یافته‌ها: </span></strong><span lang="FA">نتایج نشان داد که مقولۀ مرکزی «برانگیختگی هیجانی: خشم تربیتی- مراقبتی» است که تحت تأثیر پنج مقوله دیگر شکل می‌گیرد. عوامل مؤثر شامل «چالش‌های درونی- بیرونی تعامل سازنده با کودک»، «تجارب درونی ناسازگار مادر» و «شبکه‌های حمایتی مادر» بود. راهبردهای پرخاشگری مادرانه در قالب «بدرفتاری مادر با کودک» و پیامدهای آن در مقولۀ «متزلزل شدن عملکرد فردی و خانواده» شامل احساس گناه مادر، آسیب به دلبستگی کودک و اختلال در جَو خانواده شناسایی شدند. این یافته‌ها، بیانگر تعامل پیچیدۀ عوامل روان‌شناختی، تجارب شخصی و حمایت‌های محیطی در بروز پرخاشگری مادرانه است.</span><br><strong><span lang="FA">نتیجه‌گیری: </span></strong><span lang="FA">پرخاشگری مادرانه پدیده‌ای چندبُعدی است که نیازمند توجه ویژه در برنامه‌های آموزشی و روان‌شناختی ارتقای روابط مادر- کودک می‌باشد. تمرکز بر عوامل مؤثر و شبکه‌های حمایتی می‌تواند نقش پیشگیرانه در کاهش پرخاشگری و ارتقای سلامت روان کودکان داشته باشد.</span> https://qrbs.birjand.ac.ir/article_3844_494c08f7a144d3cc4cfa661ed1244039.pdf